مدیران منابع آب در خصوص اقتصاد مقاومتی در بخش آب چه می گویند؟
گزارش: محسن پرستاری
رسم و ایده نامگذاری سالها برمیگردد به سال 1378. جایی که مقام معظم رهبری آن سال را به دلیل آغاز صدمین سالگرد تولد بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران به سال «امام خمینی (ره)» نامگذاری کرد. این روند از آن زمان تا به امسال که سال «اقتصاد مقاومتی، اقدام و عمل» نامیده شده است؛ ادامه دارد. یعنی 17 سال از اولین سالهای این عمل نیکو و پسندیده میگذرد.
***
برای علت نامگذاری امسال و چرایی آن میتوان به سخنرانی مقام معظم رهبری که در دومین روز آغاز سال (2 فروردین) در مشهد مقدس برگزار شد؛ رجوع کرده و جوابی به این سوال پیدا کرد. اما سوال اینجاست که در طول این مدت آیا این اولین بار است که در نامگذاری سالها بر کلمه اقتصاد تاکید میشود؟ با اندکی مرور به پرونده نامگذاریها میتوان گفت که کلمه «اقتصاد» برای اولین بار در سال 1390 بر زبانها افتاد. سال 90 به جهاد اقتصادی نامیده شد. البته میتوان به نوعی دیگر در معنا، مفهوم اقتصاد را در سالهای قبل از آن نیز جستجو کرد. جایی که یک سال قبل از سال 90 «همت مضاعت و کار مضاعف» که خود ریشهای عمیق در امور اقتصادی دارد نامگذاری شده بود.
بر همین اساس از مدیران منابع آب شهرستانها سوالاتی در خصوص اقتصاد مقاومتی و رابطه آن با آب پرسیده شده است که در زیر میخوانید. سوالها به شرح زیر است:
1. اقتصاد مقاومتی چه تاثیری در روند پیشبرد اهداف منابع آب خواهد داشت.
2. چه راهکارهای اجرایی برای اقتصاد مقاومتی میتوان ارائه کرد.
3. با توجه به برنامههای اقتصاد مقاومتی، مشکلات کنونی آب استان چگونه حل خواهد شد؟
4. ظرفیتهای استان اردبیل در حوزه آب و آن هم در راستای تحقق اقتصاد مقاومتی چیست؟

رحمت سلیمی
اقتصاد مقاومتی به معنی مقاوم بودن اقتصاد است و باید زمینههای مقاوم بودن در اقتصاد هویدا شود. بدین سبب آب نیز بخشی از فاکتورهای اساسی کشور را در زمینه اقتصاد مقاومتی بازی میکند.
ما میدانیم که بیش از 90% آب کشور در بخش کشاورزی مصرف میشود. به دلیل بارندگیهای کم و خشکسالیهای اخیر و چند ساله آب پایدار و استراتژیک کشور تا 110 میلیارد متر مکعب کاهش یافته است.
از فرمایش مقام معظم رهبری استفاده میکنم که میفرماید کشور بدون اقتصاد مقاومتی پیشرفت نخواهد کرد.
استفاده و برنامهریزی بیش از 600 سد کوچک و بزرگ به کشور میتواند در بحت تامین آب بخشهای کشاورزی، صنعت و خدمات زمینه رشد و شکوفایی و مقاوم بودن در مقابل تهدیدات بیرونی را داشته باشد.
1. پرداختن به این سوال که همه گیر و همه جانبه است میتواند در رسیدن به اهداف موثر باشد. بدین صورت که ما بهتر است مفهوم اقتصاد مقاومتی را به درستی درک کنیم و این که هدف مقاوم کردن اقتصاد در بخش آب و کم آسیبپذیر بودن در زمینه تامین آب کشور در سه بخش کشاورزی، صنعت، خدمات و شرب بوده و لذا اهداف پدافند غیرعامل شامل تامین آب جایگزین در زمان بروز مشکلات قهری و یا طبیعی و از طرفی بروز تهدیدات خارجی را به درستی تبیین میکند. لذا یک جمعبندی و داشتن آمار و بانک اطلاعات منابع آبی جامع از نیازها و مصارف میتواند ما را در زمینه اقتصاد مقاومتی منسجمتر و نیرومندتر و کم آسیبتر کند.
2. توجه به تکمیل طرحهای به جا مانده جهت بهرهوری از زمینه آب، برنامهریزی مدون در زمینه مصرف و توزیع و تجهیز نرم افزاری و نگاه علمی به بخش آب در استان، استفاده از نیروهای علمی و مجرب و تحقیقات، استفاده از ضایعات و پساب خروجی از بخش صنعت و کشاورزی و فاضلاب و برگردان آن به چرخه مصرف، استفاده از ظرفیت بخشهای خصوصی، بسیجیوار عمل کردن و توجه به تولیدات داخلی در امر روشهای نوین مصرف آب، توجه به بخش فرهنگ مصرف آب جهت رعایت الگوی مصرف و صرفهجویی در آب میتواند ما را در رسیدن به اهداف موفق کند.
3. – توزیع درست آب، برنامهریزی مدون در تولید و توزیع آب
- تکمیل طرحهای به جا مانده و تسریع در اتمام طرحهای مربوطه به بخش آب
- استفاده از برنامههای فرهنگی و تنویر افکار عمومی از طریق اطلاع رسانی از صدا و سیما و نشریات و مدارس
- توجه به نیروهای انسانی متعهد و متخصص
- تقویت نظارت بر منابع آب و جلوگیری از تخلفات در زمینه آب استان و جایگزین کردن پساب برای امر کشاورزی و بخش صنعت
- تغییر نگاه در مصرف آب و حمایت مدیران استانی در زمینه افزایش بهرهوری در آن
- استفاده از محصولات کشاورزی کم مصرف و پر مقاوم در زمینه خشکسالی و کم آبی و تغییر در نوع کشت با توجه به تغییر در اقلیم آب و هوایی استان
- برگزاری کلاسهای آموزشی در زمینه بهرهوری و بالا بردن تولیدات کشاورزی و گیاهی و همچنین ایجاد تفاهمنامههای همکاری بین دستگاههای اجرایی علیالخصوص سازمان جهاد کشاورزی و منابع طبیعی و آبخیزداری با شرکتهای آب منطقهای میتواند در امر رسیدن به این اهداف ما را یاری نماید
- برقدار کردن چاههای کشاورزی
- اجرای روشهای نوین آبیاری، یک پارچه کردن اراضی کشاورزی در دشت اردبیل و مغان
- ارائه تسهیلات کم بهره به کشاورزان و تولیدکنندگان در بخش آب
- تشکیل بنگاههای کشاورزی و تعاونیهای تولیدی جهت حمایت از کشاورزی جهت حمایت از کاهش مصرف آب و صرفهجویی در آن عواملی است که ما را در اجرای طرحهای اقتصاد مقاومتی به اهداف عالیه برساند.
4.استان اردبیل دارای منابع آبی در بخش سطحی و زیرزمینی بوده. بطوری که دشت اردبیل دارای آبخوان و آب استراتژیک برای مواقع ضروری بهترینی گزیده بود و باید در مصرف و استحصال آب از آن نهایت احتیاط را به عمل آوریم.
هم چنین نظارت کافی و وافی در امر بهرهبرداری نیز یکی از زمینههای حفظ آب و ایجاد اقتصاد مقاوم را بوجود خواهد آورد.
ما میدانیم که هم حیات بشریت به آب بستگی دارد و نقش آب در تولیدات کشاورزی و صنعت به کسی پوشیده نیست و باید زمینههای مصرف آب کمتر و تولید بیشتر و بهرهوری بیشتر را فراهم کنیم.
وجود سدهای بزرگ و اتمام طرحهای نیمه تمام و تکمیل فاضلاب و الگوی شهری و از طرفی ذخیره مناسب آب از طریق اجرای طرحهای آبخیزداری و طرح احیا و تعادل بخشی نیز میتواند در تولیدات آب به استان کمک کند. وجه منابع آب سطحی رودخانههای موجود در استان و مهار آبهای سطحی از استان خارج میشوند نیز ما را در زمینه اقتصاد مقاومتی در زمینه آب مقاومتر خواهد کرد.

سید شمس الدین آقازاده
1. اقتصاد مقاومتی باعت بالا بردن راندمان تولید محصولات زراعی آبی گردیده و همچنین باعث کاهش تلفات محصولات کشاورزی میشود که به صورت گسترده در فرایند تولید آن آب نقش زیربنایی و اصلی را ایفا میکند.
2. مهمترین راهکار اجرایی اقتصاد مقاومتی، افزایش دقت آمارهای پایه منابع آب و تسریع در بهینه کردن بخشهای مختلف به ویژه در بخش پرمصرف آب یعنی کشاورزی است. کشاورزی ما با برخورداری ببیشترین سهم از آب در کشور و استان (90%) در اراضی خرد و کوچک مقیاس با کشت محصولات متفاوت انجام میپذیرد که بر این اساس رسیدن به کشاورزی مکانیزه، کشت یکپارچه و استقرار تعاونیهای کشت و صنعت، ارتقای بهرهوری آب و به دنبال آن تحقق اهداف بلند مدت منابع آب کشور در عمل غیرممکن میشود. چرا که اگر آمار را پایه و اساس هرگونه برنامهریزی تلقی کنیم، بدیهی است بدون وجود آن هرگونه حرکتی در راستای اقتصاد مقاومتی بدون پشتوانه و اطمینان خاطر خواهد بود.
3. – جلوگیری از حفر چاههای غیرمجاز
- جلوگیری از اضافه برداشت چاههای مجاز
- تغییر الگوی کشت توسط جهاد کشاورزی
- استفاده از سیستمهای نوین کشاورزی
- فرهنگسازی آحاد مردم برای استفاده بهینه مصرف آب
4. شناسایی دقیق چرخه آب استان، منابع قابل اتکا و پایدار در حوضههای آبریز، مهار آبهای سطحی و کنترل بهرهبرداری از منابع آب زیر زمینی، استفاده از مدلهای مدیریت منابع و مصارف آب با رویکرد هم پیوند و استفاده از مشارکتهای مردمی در غالب برنامه چشمانداز و سیاست کلان کشور.

فرهاد شهبازی
1. قطع وابستگی اقتصاد کشور از نفت، که اساس اقتصاد مقاومتی محسوب میشود مستلزم افزایش تولیدات داخلی در زمینههای مختلف از جمله صنعتی، کشاورزی، دامی، پتروشیمی، آبزی پروری و ... است. و بر کسی پوشیده نیست که اصلیترین منابع تولیدات غیرنفتی منابع آب است و از آنجایی که منابع آب یک کشور محدود بوده و لذا عدم استفاده بهینه از این منبع نسبت مستقیمی با میزان تولیدات غیرنفتی در کشور و بالطبع نسبت عکسی با اقتصاد مقاومتی در کشور ما خواهد داشت. از طرفی افزایش بهرهوری در تولیدات غیرنفتی عملا موجبات افزایش کارایی آب در کشور را فراهم خواهد کرد.
2. در کشور ما بخش اعظمی از منابع آب کشور (بالغ بر 90%) در بخش تولیدات کشاورزی مصرف میگردد که متاسفانه راندمان مصرف در این بخش نیز خیلی پایینتر از متوسط جهانی است و این به معنی هدر رفت یکی از اصلیترین منابع زیرساخت تحقق اقتصاد مقاومتی در کشور است. لذا بهینهسازی مصرف آب در بخش کشاورزی به طور مثال سوق دهی حدود 10% مصرف از بخش کشاورزی به بخش تولیدات، صنعتی، دامی، پتروشیمی و غیره... عملا زمینهساز تحقق اقتصاد مقاومتی و مضافا افزایش کارایی آب در کشور خواهد بود.
3. توسعه صنایع تبدیلی کشاورزی و سایر صنایع در استان و سوقدهی قسمتی از مصارف از بخش کشاورزی به بخش صنعت از محل بهینهسازی مصرف آب در بخش کشاورزی بواسطه توسعه سیستمهای آبیاری نوین اعم از کم فشار و پرفشار و گلخانه و ...
4. وجود آبهای گرم متنوع و زیاد، شبکه مدرن آبیاری مغان، شبکه آبیاری خداآفرین به عنوان بزرگترین شبکه آبیاری تحت فشار کشور، مخزن سدهای یامچی، سبلان، میل و مغان و ... ، وجود پتانسیلهای تولید انرژی از منابع آب و ...

رضا بدرزاده
1. اقتصاد مقاومتی یک ضرورت برای کشور است، هم اولویت و هم یک نیاز قطعی است. یکی از مسائل مهم که همواره مقام معظم رهبری به آن توجه داشتند و پیوسته بر جنبههای گوناگون اقتصاد و اهمیت آن تاکید کرده و آن را بر جنبههای دیگر مثل سیاست و فرهنگ اثر گذار دانستند اقتصاد مقاومتی است.
آب نیز علاوه بر دارا بودن ارزش اقتصادی به لحاظ سیاسی و زیست محیطی نیز دارای ارزش است. لذا بر اساس بند 8 سیاستهای ابلاغی مقام معظم رهبری، مدیریت مصرف و اصلاح الگوی مصرف نقش بسیار مهمی در روند پیشبرد اهداف منابع آبی دارد و اگر منابع آبیمان را درست مدیریت کنیم و الگوی مصرفمان را اصلاح نمائیم هرگز دچار کمبود یا بحران آبی نخواهیم شد.
2.
- نصبالعین قرار دادن سیاستهای ابلاغی مقام معظم رهبری در تمامی بخشهای تولیدی و خدماتی
- روحیه جهادی داشتن در انجام تمام مراحل خدماتی و تولید (کار را برای خدا و با جدیت و به صورت خستگیناپذیر و با احساس مسئولیت انجام دهیم)
- باور داشتن (ما باید خود و محصولات تولیدی خود را قبول داشته باشیم و به تولید ملی و داخلی ایمان داشته باشیم.)
3.
- اجرای برنامههای طرح احیاء و تعادل بخشی منابع آب زیرزمینی با هدف ایجاد تعادل بین منابع و مصارف (انسداد چاههای غیرمجاز، جلوگیری از اضافه برداشت چاههای مجاز و کنترل برداشت از منابع آب زیرزمینی با نصب کنتورهای هوشمند آب و برق)
- ارتقاء و بهرهوری آب با اصلاح الگوی مصرف در کاربریهای مختلف، حمایت از طرحهای کاهش مصرف آب، استفاده از سیستمهای آبیاری قطرهای و بارانی در بخش کشاورزی، استفاده از آبهای نامتعارف و پسابها و همچنین جذب سرمایهگذاران بخش خصوصی برای سرمایهگذاری در بخش آب
- اصلاح ساختار تامین منابع آب و کاهش سهم منابع آب زیرزمینی و استفاده بیشتر از آبهای سطحی و جلوگیری از خارج شدن آب رودخانههای مرزی، با ایجاد سد و شبکه و مهار آبهای مرزی
4.
با توجه به مرزی بودن استان اردبیل و وجود منابع آب سطحی نسبتاً خوب در فصول غیر زراعی، میتوان با مهار این آبها که از استان خارج شده و به کشور همسایه سرازیر میشود تحول عظیمی در بخشهای مختلف کشاورزی، صنعت، گردشگری و تامین منابع آب شرب و بهداشتی مردم منطقه ایجاد کرد و ساکنان این منطقه که در حقیقت مرزداران کشور محسوب می شوند؛ در مرزها ساکن کرد و جلوی مهاجرت آنها را گرفت.
- استفاده از پتانسیل آبهای گرم معدنی (با استفاده از سرمایهگذاری بخش خصوصی میتوان از آبهای گرم معدنی نیز بعنوان یک ظرفیت جهت جذب توریسم و ایجاد اشتغال در جهت افزایش در آمد شرکت استفاده نمود.)
- شناسایی و معرفی چشمههای که دارای دبی بالا و کیفیت آب مناسب در جهت سرمایهگذاری بخش خصوصی بمنظور بسته بندی آب و ...
فصلنامه صدای آب شماره 4